هوش مصنوعی چیست و چه کاربردهایی دارد؟

این فرضیهای که در بالا مطرح شد (همان: physical symbol system) نشان میدهد که تولید هوش سایت vector-robot مصنوعی غیرممکن نیست. خود آگاهی همانطور که در بالا اشاره شد، گاهی اوقات توسط نویسندگان داستانهای علمی تخیلی تحت عنوان یک اسم برای عمده دارایی یک انسان که شخصیت را کاملاً به یک انسان مبدل میکند، بکار گرفته میشود. شما میتوانید از این عمل آنها به عنوان محبت (عشق) یاد کنید. مثال معروف دیگری که برای کاربرد هوش مصنوعی (AI) معمولاً از آن یاد میشود چتبات است. از آنجا که این فناوری در اصل یک سیستم پردازش داده است، در همه صنایع بهمنظور بهینهسازی و بهبود کارایی کاربرد دارد. کاربرد این فناوری در این شاخه بهحدی زیاد است که پیشبینی میشود در سالهای آینده بخش عمدهای از زمینهها و حتی مشاغل در این حوزه پزشکی را متأثر کند. البته همهی اینها در آینده بسیار دور محقق میشود. در گذشتههای دور در سال ۱۹۵۰ پدران علم هوشمصنوعی مینسکی (Minsky) و مککارتی (McCarthy) آن را بهعنوان هر کاری که به هوش انسانی نیازمند است و ماشین انجام میدهد توصیف کردند. در این کتاب وی میاندیشد که فرایند مکانیکی کوانتومی که در داخل تک تکِ رشتههای عصبی انجام میشود، به انسان قابلیت ویژهای میدهد که بر ماشینها غلبه کند.

این پژوهشگران بر لزوم تفکر فلسفی دربارهٔ موضوعات مورد بحث در هوش مصنوعی و اهداف آن تاکید میکنند. تا اینجا متوجه شدیم که هوشمصنوعی چیست و احتمالاً چند مورد از سیستمهایی را در نظر گرفتیم که در حال حاضر با هوشمصنوعی کار میکنند و با آنها آشنا هستیم یا با آنها سروکار داریم. این تنها به رفتار رباتها ارتباط داشته و تفکر روانشناسان، دانشمندان علوم شناختی و فیلسوفها را را مورد بررسی قرار نمیدهند. برای شرایط غیر اورژانسی، بیماران میتوانند با استفاده از سیستم AI بیمارستان علائم خود را تجزیهوتحلیل کنند، علائم حیاتی خود را وارد سیستم کنند و بررسی کنند که به مراقبت پزشکی احتیاج دارند یا نه. ازطریق بینایی ماشین (Computer Vision) و شبکههای عصبی کانولوشنی (CNN) هوش مصنوعی (AI) اکنون قادر به خواندن اسکن MRI برای بررسی تومورها و دیگر رشدهای سلولی بدخیم با خطای بسیار کمتر و سرعت بیشتر از رادیولوژیستهاست. بهدلیل حجم بالای نقدهایی که وبسایتهایی مانند آمازون دریافت میکنند، فیلترکردن محتوای مخرب ازطریق اسکن با چشم تقریباً غیرممکن است.

با استفاده از پردازش زبان طبیعی (NLP)، هوش مصنوعی (AI) میتواند این بررسیها را برای فعالیتهای مشکوک اسکن و فیلتر کند و تجربهی مشتری بهتری ایجاد کند. این معمولاً اولین مثالی است که مردم وقتی از آنان دربارهی کاربردهای تجاری هوش مصنوعی (AI) سؤال میشود به زبان میآورند. این سؤال در اصل، زاییدهٔ سؤالهای پیشین است. در بخش بعد میبینیم که اصلاً هدف از ایجاد هوش مصنوعی چه بوده است و چرا روزبهروز به تعداد این سیستمها اضافه میشود. این سیستمها معمولاً در مقایسه با سیستمهای هوش مصنوعی ضعیف (Weak AI)، سیستمهای پیچیدهتری هستند. این نوع سیستمها را برای مثال میتوان در اتومبیلهای خودران یا در رباتهای اتاقهای عمل بیمارستان مشاهده کرد. تورینگ سؤالی مطرح کرد و آن سؤال این بود که آیا یک ماشین میتواند کاری کند که برای ما تازگی داشته باشد؟ (میتواند ما را شگفت زده کند؟ هیچیک از دو نظریهٔ آقای سیرل نتوانستند به این سؤال پاسخ دهند که: «آیا یک ماشین میتواند جلوهای از یک هوش عمومی باشد؟

آقای سیرل این نظریه را با چیزی که هوش مصنوعی ضعیف مینامد، (weak AI) متفاوت میداند. این توصیف کمی کلی است و ممکن است برای تشخیص اینکه چیزی AI محسوب میشود یا نه دچار مشکل شویم. سوال درباره چیستی هوش مصنوعی یک پاسخ کوتاه دارد: هوش مصنوعی (Artificial Intelligence / AI) به شبیهسازی هوش انسان در ماشینهایی گفته میشود که برنامهریزی شدهاند مانند انسان فکر کنند و اقدامات آنان را تقلید کنند؛ همچنین این اصطلاح ممکن است درمورد هر ماشینی به کار برود که از ویژگیهای مرتبط با ذهن انسان، مانند یادگیری و حل مسئله، برخوردار است. این گفته توسط جان لوکاس فیلسوف نیز تأیید شده که منطق انسان همواره قوی تر از منطقِ ربات (ماشین)ها ست. اگر هدف نهایی ما خلق ماشینهایی است که هوشمندانه تر از انسانها عمل کنند، چرا بر این امر تأکید داریم که ماشینها باید دقیقاً شبیه به انسان باشند؟ مفهومی ملموس و روزمره تر دارند. حضور فناوری هوشمصنوعی در تجارت الکترونیک برای بسیاری از افراد ملموس است.

هوش مصنوعی با طیف گستردهای از کاربردها توانایی تغییر صنایع بسیاری را دارد. این اختراع ابزارها و خدماتی را به ما ارائه میدهد که با ازمیانبردن اختلافات، نابرابریها و رنجهای انسانی، نحوه زندگی ما را تغییر میدهد. در حال حاضر همهی ابزارها و تکنیکهای مختلف AI که ما تاکنون اختراع کردهایم هدف مشترکی را دنبال میکنند و آن سادهسازی کارهای انسان و کمک به ما برای تصمیمگیری بهتر است؛ علاوهبراین AI را اختراع نهایی ما انسانها مینامند. هدف از هوشمصنوعی کمک به تواناییهای انسانی و گرفتن تصمیمهای هوشمندانه برای آینده است. هوش مصنوعی نهتنها بر آینده هر صنعت و هر انسانی تأثیر میگذارد، بهعنوان محرک اصلی فناوریهای نوظهور، مانند دادههای عظیم (Big Data)، رباتیک (Robotics) و اینترنت اشیا (IoT) نیز عمل کرده است. هوش مصنوعی (AI) بهعنوان مهمترین موضوع فناوری آینده مطرح است. آقای راجر پنروز در کتاب خود به نام «ذهن تازهٔ امپراتور» که در سال ۱۹۸۹ منتشر گشت، به این موضوع بیشتر پرداختهاست. » وی مینویسد: «بهجای اینکه مدام دربارهٔ این موضوع بحث کنیم، عادی خواهدبود اگر یک قراردادِ معقول بداشته باشیم مبنی بر اینکه همهٔ فکر میکنند.» و آزمون تورینگ، این قراردادِ معقول را به رباتها هم بسط داد.

چرا که در حال حاضر تواناییهای کامپیوترها، دارای یک سری محدودیتهایی است؛ یا اینکه تواناییهای شگرفی برای اندیشیدن در ذهن انسان وجود دارد که هنوز، ماشینها (یا شیوههایی که پژوهشگران هوش مصنوعی در این رابطه پیش گرفتهاند) قادر به پردازش آنها نیستند و بحث در این خصوص باید مهر تأییدی بر غیر عملی بودن این سامانه باشد. چه رابطهای میان تفکر ما، (مثل الگوهای عصبی) و چیزی که ما بدان میاندیشیم، (مانند موقعیتهای پیرامونمان) وجود دارد؟ اما برخی پژوهشگران هوش مصنوعی و حتی منتقدین این حوزه مانند هربرت دریفوس و جان سیرل با اینکه این طرح در تئوری تحقق یابد هم رأی نیستند. چتباتها در هر روز و ساعتی به مشتریان خدمات میدهند که این کارکرد تا حد زیادی مشکل منابع انسانی را حل میکند. ادامهی رشد فناوریهایی مانند هوش مصنوعی بر کیفیت زندگی ما تأثیر زیادی خواهد گذاشت؛ بههمین دلیل، طبیعی است که امروزه همه بخواهند بهنوعی با فناوری Artificial Intelligence ارتباط برقرار کنند.

ما هنوز با این نوع نتایج فاصلهی زیادی داریم. وی گفت: حتی اگر فرض کنیم که برنامهٔ کامپیوتریای ابداع کردهایم که دقیقاً بمانند ذهن انسان عمل میکند، هنوز سؤالهای فلسفی دشوار وجود دارد که باید به آنها پاسخ دهیم. در سال ۱۹۳۱ کورت گدل ثابت کرد: که همواره میتوان عباراتی را خلق کرد، تا یک سیستم صوری (مانند: برنامهٔ هوش مصنوعی) قادر به اثبات آن نباشد. فرانسیس شولی (Francois Chollet) یکی از محققان هوش مصنوعی در گوگل است که کتابخانهی کراس (Keras) در یادگیری ماشین (Machine Learning / ML) را نیز خلق کرده است. این فناوری شبیهسازی هوش طبیعی (انسان) در ماشینهایی است که برای یادگیری و تقلید از عملکرد آن برنامهریزی شدهاند. این جنبشهای جایگزین شده در تحقیقهای روباتیک در واقع تلاشی است بر ای دستیابی مهارتهای ناخود آگاهِ ما در درک و توجه. هربرت دریفوس معتقد است که هوش انسان و مهارتش ابتدا به غریزه ناخود آگاهش مربوط است تا conscious symbolic manipulation. این ادعا بسیار محکم است: چرا که معتقد است تفکر انسان نوعی symbol manipulation است (چرا که سامانهٔ سمبل برای هوش ضروری است) و آن ماشین میتواند باهوش باشد. «تورینگ» معتقد است که این استدلالها اغلب بر اساس فرضیاتی ساده، مبنی بر تطبیقپذیری ماشینها هستند یا فرم دیگری از مبحث هوشیاری.

با ادامه رشد این فناوریها، تأثیرات آنها هر چه بیشتر بر وضعیت اجتماعی و کیفیت زندگی ما نمایان خواهد شد. در ادامه این مطلب بهصورت مفصل قصد داریم به معرفی هوشمصنوعی بپردازیم، انواع آن را بشناسیم، بفهمیم هدف از ایجاد آن چه بوده است و درنهایت با برخی از کاربردهای آن آشنا شویم. آلن نیول و هربرت سیمون در سال ۱۹۶۳symbol manipulation را بهعنوان ماهیت اصلی هوش انسان و ماشین معرفی کردند. بیایید نگاهی به صنایعی بیندازیم که در حال حاضر این فناوری در آنها میدرخشد. یک شخص غیرمتخصص که در زمینهی تکنولوژی دانش اندکی دارد در جواب این سؤال خواهد گفت که AI مانند یک ربات ترمینیتور (Terminator) است که بهتنهایی قادر به فکرکردن و انجامدادن کارهای مختلف است. این ماشینها قادر به یادگیری با استفاده از تجربهها و انجامدادن کارهای شبیه به انسان هستند. یادگیری ماشین (Machine Learning) چیست و چگونه کار میکند؟ کار دشواری نیست که ما مفهوم دقیق و قابل درکی از آگاهی ارائه کنیم.

چنین تعریفاتی، سعی در بدست آوردن مفهوم و ماهیت هوش دارند. پیش از آنکه پاسخی به این سؤال بدهیم، باید بیشتر به معنا و مفهوم واژههای minds- mental states-consciousness بپردازیم. این یک سؤال فلسفی است، که بی ارتباط با مشکل ذهنهای دیگر و مشکل اساسی هوشیاری نیست. اما مشکل اساسی آنها این است که نمیتوانند، بهطور منطقی، بین «چیزهایی که فکر میکند» و «چیزهایی که فکر نمیکنند» تفاوتی قائل شوند. جراحیهای رباتیک خطای بسیار کمی دارند و میتوانند بهطور مداوم و بدون خستگی جراحیها را بهصورت شبانهروزی انجام دهند. تعریف مدرن Artificial Intelligence کمی جزییتر است. هر انسانی میتواند با کمی اندیشیدن به صحّت گفتههای گودل برسد. مورخ و پژوهشگر هوش مصنوعی، آقای دانیل کرویر، نوشتهاست: «زمان صحت برخی از گفتههای دری فوس را ثابت میکند». این سؤال در حوزهٔ مطالعاتی نظریهٔ هوش مصنوعی قوی (strong AI) که توسط آقای جان سیرل ارائه شده میچرخد. جواب این سؤال بستگی به این دارد که از چه کسی آن را میپرسیم. پاسخهای ارائه شده به این پرسشها به تعریف واژههای هوش و خودآگاهی و مشخص شدن اینکه دربارهٔ چه ماشینی بحث میشود، بستگی دارد. «قرارداد مودبانه» تورینگ: اگر ماشینی به هوشمندی یک انسان رفتار کند، آن گاه به هوشمندی یک انسان است.

اگر یک ماشین، بمانند انسان، هوشمندانه عمل کند، آن هنگام است که میتوان گفت بمانند انسان، هوشمند است. از AI میتوان برای ایجاد NPC هوشمند و شبیه انسان برای تعامل با بازیکنان استفاده کرد؛ همچنین میتوان از آن برای پیشبینی رفتار انسان استفاده کرد تا با استفاده از آن طراحی و تست بازی را بهبود بخشید. آیا یک ماشین (یا ربات) میتواند هوشمند باشد؟ آیا یک ماشین میتواند احساس داشته باشد؟ آیا در اصل، مغز انسان یک رایانه است؟ در دانشنامهٔ ویکیپدیای انگلیسی، بازبینیشده در ۱۱ اوت ۲۰۲۰. هوش مصنوعی پیوندهای نزدیکی با فلسفه دارد زیرا هر دو در مفاهیم متعددی مانند هوش، عمل، خودآگاهی، معرفتشناسی و حتی اختیار مشترک هستند. هوش مصنوعی را میتوان به دو دسته مختلف تقسیم کرد: هوش مصنوعی ضعیف (Weak AI) و هوش مصنوعی قوی (Strong AI). نمونهٔ مدرن طرح وی را میتوان در تالارهای برخط گفتگو جستجو کرد؛ جایی که یکی از دو شرکتکننده، انسانی حقیقی و دیگری برنامهای کامپیوتری است. نکتهی مهم این است که این موارد صرفاً چندین مثال از هزاران کاربردی است که هوش مصنوعی (AI) در صنعت و زندگی روزمرهی ما دارد. از منظر فلسفی، هوش مصنوعی این توانایی را دارد که به انسانها کمک کند تا زندگی معنادارتری، عاری از هر گونه سختی، داشته باشند؛ علاوهبراین به مدیریت شرکتها، ایالتها و کشورها کمک میکند تا بهروشی عمل کنند که برای همهی بشریت مفید باشد.

بهعنوان مثال، برخی از متفکرینِnew age از واژهٔ «هوشیاری» برای وصف چیزهایی شبیه به «élan vital» برگسون، مادهای نامرئی و حاوی انرژی که به زندگی و بهخصوص ذهن رخنه میکند، بهره میجویند. سیستمهای هوش مصنوعی قوی (Strong AI) سیستمهایی هستند که وظایفی مشخص را شبیه به انسان انجام میدهند. در پژوهش تازهای که در حوزهٔ هوش مصنوعی انجام گرفت، واژهٔ هوش در عبارات «عوامل عقلانی» و «عوامل هوشی»، معنا شد. در مقالهٔ مشهور و حائز اهمیت سال ۱۹۵۰ میلادی، مسئله هوش را به پرسشی ساده دربارهٔ توانایی مکالمه مربوط کرد. AI را میتوان همراه با دوربین خودرو، رادار، خدمات ابری، جیپیاس و سیگنالهای کنترل برای کنترل وسیلهی نقلیه استفاده کرد. یادداشتهای پزشکی از طریق پردازش زبان طبیعی (NLP) به سازماندهی اطلاعات بیماران کمک میکند تا خواندن آن را برای پزشکان آسانتر شود. با این کار فشار کاری برای پزشکان نیز به حداقل میرسد؛ زیرا فقط بیماران اورژانسی که به درمان احتیاج دارند به بیمارستان مراجعه میکنند. اکثر تجارتهای بزرگ الکترونیکی با استفاده از AI توصیههای موردعلاقهی کاربران خود را به آنان ارائه میدهند که همین کار به افزایش چشمگیر مشتریان و فروش کسبوکارها میانجامد.

هوش مصنوعی ضعیف (Weak AI) سیستمی است که برای انجامدادن یک کار خاص طراحی شده است. شما از دستیار سؤالی میپرسید و او به شما پاسخ میدهد یا از او درخواست انجامدادن کاری مشخص، مانند پخش آهنگ، را میکنید و دستیار مجازی آن را انجام میدهد. مانند فکر کردن، درک کردن، یک رؤیا، یک خیال یا یک برنامه (نقشه)، و چیزی که ما میدانیم و درک میکنیم. وی افزود: «آنچه ما میخواهیم بدانیم این است که چه چیزی ذهن آدمی را از دماسنج و جگر متمایز میکند! اگر ما باید میدانستیم که مغز چگونه هوش مصنوعی را میسازد، هرگز نگران آن (هوش مصنوعی) نبودیم! اگر مغز انسان نوعی کامپیوتر باشد، آنگاه کامپیوترها میتوانند هم باهوش باشند و هم آگاه که قادر خواهند بود به سؤالات فلسفی و عملی هوش مصنوعی پاسخ دهند. آیا تفکر نوعی محاسبه است؟ این مباحث نشان میدهد که تفکر انسان شاملِhigh level symbol manipulation. تفکر یکی از قابلیتهای روح جاودان بشر است. پزشکی یکی از حوزههای بسیار جذاب برای هوشمصنوعی است. حوزه تجارت الکترونیک یکی از پیشروان عرصه AI است. بهطور کلی تجارت الکترونیکی وابسته به این است که کاربران چه چیزی را میخواهند جستوجو کنند و آیا میتوانند آن را راحت پیدا کنند یا نه.

در حال حاضر هوش مصنوعی را غالباً شرکتها برای بهبود کارایی فرایندها، خودکارکردن کارها و پیشبینی آیندهی تجارت شرکتها براساس دادههای موجود استفاده میشوند. الگوی هوش محاسباتی، مانند رشتههای عصبی، الگوریتمهای پویا و غیره، غالباً به شبیهسازی استدلال و یادگیری ناخودآگاه رهنمود میشوند. سازمانها در سراسر جهان با نوآوریهای چشمگیری در هوش مصنوعی و یادگیری ماشین روبهرو هستند. از آنجا که این رباتها با دقت بالایی عمل میکنند، در مقایسه با روشهای سنتی، تهاجم کمتری دارند که بهطور بالقوه کاری میکنند تا زمان بهبودی بیماران در بیمارستان کاهش یابد. آنها طوری برنامهریزی شدهاند که بدون نیاز به دخالت انسان مشکل را حل کنند یا کاری را انجام دهند. و احساسات را در راستای اعمالی که انجام میدهند تعریف میکنند. پیشتر، پژوهشی در خصوص هوش مصنوعی توسط جان هاگلند، انجام گرفت که good old fashioned artificial intelligence یا GOFAI نامیده شد. ↑ David Deutsch. “Philosophy will be the key that unlocks artificial intelligence”. هوش مصنوعی (Artificial Intelligence یا بهاختصار AI) در جهان امروزی بسیار محبوب است.